غلامحسین خان درویش

سخنی چند از زندگانی  غلام حسین خان درویش:

 
غلام حسین خان درویش تاثیر گذارترین استاد موسیقی ایران،فرزند حاج بشیر طالقانی در سال 1251 خورشیدی در تهران تولد یافت.علت شهرت وي به درويش خان به اين نكته باز مي‌گردد، كه پدرش هـنگـام صـدا زدن فـرزند خود هميشه از لفظ «درويش» استـفاده مي‌کرد وهـمين نام بعـدها به عـنوان نام خانوادگي غـلامحسين برگزيده و او به درويش خان يا غـلامحسين خان درويش معـروف شد.پدرش اهل طالقان و کارمند اداره ی پست بودو به نواختن سه تار آشنا بود،و مادرش از ترکمانان تکه بود. درویش خان دوران کودکی را در خانواده ی دولتشاهی گذراند و در همین خانه مادر خود را از دست داد.حاج بشیر طالقانی به سبب آشناییش با موسیقی،فرزندش-غلام حسین-را در سن 10 سالگی به شعبه موسیقی مدرسه نظام(مدرسه دارالفنون)،که توسط موسیو لومر فرانسوی ایجاد شده بود،فرستاد تا موسیقی را بیاموزد.
غلامحسین در 11 سالگی به شعبه موزیک دارالفنون راه یافت و نزد معلمان فرانسوی خط موسیقی و نواختن طبل کوچک و شیپور را آموخت. غلام حسین پس از مدرسه، ابـتدا نـزد داود کليمي تارزن رفت تا مشق تار کند.و پس از مدت اندکی آموزش، از استاد خود، گوي سـبقـت را ربود و به مرتبه عالي نوازندگي دست يافـت؛ اما حضور در جلسات درس استاد بي بديل تار آن زمان، يعني آقا ميرزا حسيـنقـلي او را به دنياي ديگري کشاند. هـمچنين آشنايي او با برادر بزرگتر آقا ميرزا حسينقلي، ميرزا عبدالله نوازنده تار و سه تار، به کار او غناي بـيشتري بخشيد.
درويش، چندي در دسته موسيقي عزيزالسلطان طبل کوچک نواخت و سپس در دسته موسيقي کامران ميرزا نايب السلطنه، نوازندگي طبل را بر عهده گرفت. کار درويش در آن سن و سال نوجواني چنان مورد استقبال ناصرالدين شاه قرار گرفته بود؛ که او را "تارچي" خطاب مي‌کرد. مهـارت درويش در نوازندگي موجب شد تا او پس از مرگ ناصرالدين شاه (1313 قـمري) به دستگـاه شعـاع السلطنه پسر مظفرالدين شاه ،والي فارس، دعوت شود.

در سفر اول به شيراز، به اصرار شعـاع السلطنه، با دخـتر مستـشار النظام که در فارس اقامت داشت، ازدواج کرد. حاصل اين پـيوند دو دخـتر بود، که اولي در سن 16 سالگي ديده از جهـان فـروبست، و دخـتر دوم با نام قمر تـنهـا فرزند درويش شد.

درویش خان برای جبران کمبود مستمری و امرار  معاش ناچار شد دعوت سایر بزرگان را برای اجرای موسیقی بپذیرد و به همین سبب مورد غضب شعاع السلطنه قرار گرفت ، او دستور داد انگشتان دست درویش را قطع کنند(( کمال السلطنه )) ( پدر ابوالحسن صبا و از دوستان درویش خان ) نزد والی وساطت کرد و او را از این سرنوشت شوم نجات بخشید.
چندی بعد درویش در تهران در منزل خود کلاس دایر کرد . شعاع السلطنه فراشی را فرستاد تا درویش را مجبور به بازگشت به شیراز کند ولی درویش از چنگ او فرار کرد و به دوستش ( که سرایدار سفارت بریتانیا بود ) پناه برد.سرایدار در فرصت مقتضی او را به سفیر بریتانیا معرفی کرد. درویش با نواختن چند نغمه اروپایی با تار به همراهی پیانوی همسر سفیر موفق به جلب نظر آنان و اخذ نامه ای از سفارت به شعاع السلطنه شد که تقاضای آزادی او را کرده بود و با آن نامه از شر مزاحمت های شعاع السلطنه رهایی یافت.
بعد ها درویش رئیس ارکستر (( اخوان صفا )) شد و در انجمن (( اخوت )) با ابتکاری جالب (( پیش در آمد ))را ابداع کرد . آثار او برخی تابع سنت و بخشی تحول یافته بود . پیش در آمد های او ویژگیهایی داشت که تا آن زمان بی سابقه بود.در کنسرتهای انجمن اخوت همیشه ریاست گروه را بر عهده داشت و با تکنوازی مجلس را به شور می آورد و با تک نوازی مجلس را به شور می آورد.و خیلی زود به عنوان مشهورترین نوازنده پس از میرزا حسینقلی و میرزا عبدالله،در بین هنردوستان شهرت یافت. که بی شک اخلاق نیکو و روح  پاک و پر عاطفه ی درویش خان در این حسن شهرت موثر بود.
درویش خان به همراه هنرمندانی چون ” سید حسین طاهر زاده ” ( خواننده)، ” ابولحسن خان اقبال السلطان قزوینی معروف به اقبال آذر ” ( خواننده )، ” عبدالله خان دوامی ” ( نوازنده ضرب و تصنیف خوان )، ” باقر خان ” ( نوازنده کمانچه )، “رضا قلی تجریشی ” ( نوازنده ضرب و تصنیف خوان )، ” مشیر همایون شهردار ” ( نوازنده پیانو )، ” اکبر خان رشتی ” (نوازنده فلوت )، ” میرزا اسدالله خان ” (نوازنده سنتور ) و “حسین هنگ آفرین ” ( نوازنده ویلون و سه تار ) در دو نوبت برای ضبط صفحه، به خارج سفر کردند. که ازبخت بد به علت تقارن با جنگ جهانی اول فقط دو صفحه به ایران آورده شد.که همان صفحه های معدود از بهترین نمنونه های موسیقی سنتی و صحیح ایرانی است. که عالمی از زیبایی و کمال هنری  در آن ها شنیده می شود.اجرای <سلو> با ساز تار در "بیداد همایون" از معروفترین این آثار است.که با پیانو مشیر همایون شهردار همراه است که پنجه ی شیرین و مضراب روان آن استاد فقید را به نمایش می گذارد.
غلام حسین خان درویش خان نخستین فردی بود که کلاسهای خصوصی فراگیری موسیقی  را با نظم و مقررات خاصی دایر کرد.شاگردان دوره هایی را طی میکردند و در پایان دوره ی آخر،به اخذ گواهی نامه موسیقی مدال تبرزین از دست استاد خود نایل می گشتند.
او شاگردانی را تربیت کرد که  بعد ها هر یک  شخصیت برجسته ای در موسیقی شدند و ما امروز ، با آثارشان زندگی میکنیم. کلنل علینقی وزیری، مرتضی نی داوود،موسی معروفی، حسین سنجری، یحیی زرپنجه، سعید هرمرزی و ابوالحسن صبا از جمله آنانند.و نیزغلام حسین درویش خان اولین کلاس موسیقی را  برای خانمها دایر کرد که خواهرش نیز در آنجا نوازنده تار بود.
درویش خان در موسیقی مبتکر و صاحب سبک بوده و تار و سه تار را نیکو می نواخت.
مهمترین کار وی نو آوری و پویایی او در جهت اعتلای موسیقی ایرانی بود و برترین ویژگی او تاثیرش بر تکامل سازها و فرمهای موسیقی که نبوغ سر شار او را نشان می دهد.
قبل از او تار 5  سیم داشت : 2 سیم سفید، دو سیم زرد و یک سیم بم . درویش خان یک سیم سفید هم بین سیم زرد و بم اضافه کرد و آن را (( سیم شش )) نامید.این کار باعث کاملتر شدن صدای تار شد و تنوع جدیدی در انواع کوک به وجود آورد .
در آخر غلامحسین درویش خان در شب دوم آذرماه 1305خورشیدی  هنگامی که شبانگاه با درشکه از خیابان امیریه به طرف شمال میرفت با اتوموبیل تصادف کرد و در بیمارستان نظمیه بر اثر ضربه مغزی در گذشت و در مقبره (( ظهیر الدوله )) ( در راه دربند ) به خاک سپرده شد .
وی به هنگام  مرگ تنها 54 سال داشت و موسیقی ایران بسیار زود نابغه ای را از دست داد .
می توان گفت که درویش خان یکی از اولین قربانیان اتوموبیل در ایران است .

 
     تار دهم در کف درویش خان

                                                  تا بدمد بر بدن مرده جان

 
نویسنده: شهرزاد شاه کرمی

نظرات برای نظر دادن باید عضو سایت باشید یا وارد شوید

نظر دهید

برای نظر دادن باید عضو سایت باشید یا وارد شوید